ĐỨA TRẺ QUEN XÊ DỊCH, VÀ MỘT VÙNG BIỂN KHÔNG BAO GIỜ BỎ ĐI

Có một câu hỏi rất nhỏ mà mình ít khi dám hỏi mình: hồi bé, khi chưa có hoá đơn nào phải trả, chưa có ai để chứng minh, chưa có một mục tiêu nào treo lơ lửng trên đầu — mình đã là một đứa trẻ như thế nào?

Người lớn thường nhớ về tuổi thơ bằng một màu vàng ấm. Mình thì nhớ về nó bằng cảm giác của một chiếc vali.

Bởi tuổi thơ của mình là hơn mười lăm lần chuyển trường.

Mười lăm lần. Cứ vừa thuộc đường đến lớp, vừa nhớ mặt vài đứa bạn, vừa quen được một góc sân nào đó — là lại có một cuộc dọn đi. Mình lớn lên với cái cảm giác kỳ lạ ấy: là khách trong chính cuộc đời mình. Một đứa trẻ học rất sớm cái bài học mà lẽ ra người ta chỉ nên học khi đã trưởng thành — rằng đừng bám víu quá chặt vào điều gì, vì điều gì rồi cũng có thể phải rời đi.

Mình không kể điều này để than. Mình kể vì mình tin: muốn hiểu một con người hôm nay, hãy nhìn vào đứa trẻ đã làm nên họ.

Và đứa trẻ trong mình, suốt nhiều năm, mang trong lòng một câu hỏi không lời: đâu mới là nơi của mình?

Quen đi, mà chưa từng thuộc về

Mỗi lần chuyển trường là một lần làm lại từ đầu. Làm quen lại. Tìm chỗ ngồi lại. Học cách đọc một lớp học mới: ai dễ gần, ai nên tránh, mình nên đứng ở đâu cho an toàn. Lúc đó mình chưa biết gọi tên nó. Bây giờ nhìn lại, mình hiểu: đó là những bài học đầu tiên về quan sát con người — một thứ về sau trở thành một trong những năng lực mạnh nhất của mình trong nghề.

Nhưng cái giá của việc giỏi thích nghi, là một cảm giác lạc lõng âm ỉ. Khi bạn quá quen với việc rời đi, bạn vô thức không cho phép mình cắm rễ. Bạn đứng ở rìa của mọi thứ. Bạn có mặt, nhưng không hẳn thuộc về. Bạn cười nói được với tất cả mọi người, nhưng sâu bên trong vẫn là một đứa trẻ đang đi tìm một chỗ để đặt mình xuống, và được ở yên.

Mình nghĩ rất nhiều đứa trẻ phải xê dịch cũng mang cảm giác đó. Cái cảm giác mình là người ngoài cuộc ngay giữa đám đông. Cái cảm giác phải tự xoay xở, tự làm quen, tự đứng dậy, vì không có gì đứng yên đủ lâu để mình tựa vào.

Nhưng — và đây là chỗ mình biết ơn nhất khi nhìn lại — giữa tất cả những lần xê dịch ấy, có hai thứ chưa bao giờ rời bỏ mình.

Hai cái neo: ông bà ngoại, và biển

Thứ nhất là ông bà ngoại ở Ninh Hoà.

Trong một tuổi thơ mà mọi địa chỉ đều tạm bợ, Ninh Hoà là cái tên duy nhất không đổi. Là nơi mình biết rằng dù trường có đổi bao nhiêu lần, vẫn có một mái nhà ở đó, có ông có bà ở đó, đợi mấy đứa cháu về. Với một đứa trẻ quen với những cuộc chia tay, một chỗ-không-đổi như thế quý hơn vàng. Nó dạy mình rằng giữa một thế giới luôn dịch chuyển, vẫn có thể có những điểm cố định. Và sau này, khi cuộc đời ném mình vào những cơn bão lớn hơn nhiều, chính cái niềm tin nhỏ đó — rằng vẫn có nơi để về — đã giữ mình lại.

Thứ hai, và mình giữ nó suốt đời, là biển.

Những cuối tuần, ông bà dẫn mấy đứa cháu ra biển Dốc Lết. Và lạ lắm — biển là thứ duy nhất trong tuổi thơ mình không bao giờ chuyển trường.

Biển không bắt mình làm quen lại. Biển không bắt mình chứng minh điều gì. Biển cứ nằm đó, mặn mòi và rộng lượng, đợi mình về. Mình có thể đứng trước biển và không cần phải là ai cả — không phải đứa học sinh mới, không phải đứa phải cố gắng hoà nhập, không phải gồng để được chấp nhận. Trước biển, mình chỉ là mình. Và lần đầu tiên trong đời, mình hiểu thế nào là thuộc về — không phải thuộc về một nhóm bạn hay một lớp học, mà thuộc về một khoảng không gian khiến mình được yên.

Mình nghĩ, chính những buổi chiều Dốc Lết ấy đã âm thầm gieo vào lòng đứa trẻ năm nào hai hạt giống sẽ theo nó suốt đời.

Một là tình yêu với biển — thứ tình yêu mà đến tận bây giờ vẫn không phai. Hai là một khao khát thầm lặng nhưng dữ dội: khao khát có một nơi để thật sự thuộc về. Một mái nhà của riêng mình. Một mảnh đất gọi là của mình. Một cuộc đời mình được cầm lái, chứ không bị dắt đi.

Đứa trẻ đã biết vui khi tự kiếm được tiền

Nhưng nếu hỏi điều gì mình mê nhất hồi bé — thì không phải trò chơi con nít, cũng chẳng phải những món đồ.

Mình mê nhất những ngày được ở với ông bà ngoại. Và trong những ngày đó, mê nhất là được phụ nhà ngoại bán hàng.

Nghe lạ, nhưng thật. Trong khi nhiều đứa trẻ chỉ thích được chơi, mình lại thích được làm. Thích đứng phụ bán, thích cái không khí có người ra người vào, thích học cách trao đi một thứ và nhận lại một thứ. Và mình nhớ rất rõ cái cảm giác lần đầu tự tay kiếm được những đồng tiền nhỏ — nó không giống bất cứ niềm vui nào khác. Đó là niềm vui của một đứa trẻ lần đầu thấy mình có ích, thấy mình làm được, thấy mình không chỉ là người được cho, mà có thể là người tạo ra.

Hồi đó mình chưa gọi được tên nó. Bây giờ thì mình biết: đó là lần đầu tiên trong đời mình nếm vị của sự tự chủ. Cái vị mà về sau mình sẽ đánh đổi rất nhiều để giành lại.

Và cuối tuần, mình được về với gia đình. Sau cả tuần ở môi trường này, môi trường kia, cuối tuần là lúc mọi thứ được ráp lại thành một mái nhà. Với một đứa trẻ quen xê dịch, hai nhịp đó giữ mình thăng bằng: những ngày ở ngoại phụ bán hàng dạy mình lao động và tự lập; những cuối tuần đoàn tụ cho mình tình thương và một chốn để về. Một bên rèn cái đầu. Một bên giữ trái tim.

Mình hay nói vui rằng mình “máu kinh doanh từ trong trứng”. Nhưng nói cho đúng, đó không phải lời nói đùa. Cái đứa trẻ thích đứng quầy hàng nhà ngoại, thích tự kiếm những đồng tiền đầu tiên ấy — chính là phiên bản sơ khai nhất của người phụ nữ hôm nay sống bằng nghề kết nối tài sản với dòng tiền. Mầm đã nằm đó từ rất lâu, trước cả khi mình biết “kinh doanh” hay “bất động sản” nghĩa là gì. Tuổi thơ không cho mình một con đường bằng phẳng — nhưng nó đã lặng lẽ chỉ cho mình thấy mình là ai, và mình thích làm gì, từ trước khi mình kịp hiểu.

Hạt giống ngày bé, cái cây ngày lớn

Nhiều năm sau, khi đã đi qua phá sản, đi qua mất mát, đi qua những lần làm lại trắng tay, mình mới nhận ra một điều khiến chính mình rùng mình: những gì định hình con người mình hôm nay, gần như đều đã có mầm từ tuổi thơ ấy.

Mười lăm lần chuyển trường dạy mình một thứ mà mãi sau này mình mới biết ơn: quen với xê dịch mà không mất gốc. Người ta hay sợ thay đổi, sợ phải bắt đầu lại, sợ bước vào một môi trường lạ. Còn mình thì lớn lên với thay đổi như cơm ăn nước uống. Khi cuộc đời bắt mình làm lại — đổi ngành, đổi thành phố, đổi cả con người cũ của mình — mình không sụp đổ vì cái mới. Mình đã được tập từ bé. Cái đứa trẻ phải xếp lại vali mười lăm lần, hoá ra đang được rèn cho một người phụ nữ sau này dám rời Bình Phước về Nha Trang làm lại từ con số không, dám bước vào một nghề hoàn toàn mới mà không một mối quen.

Cảm giác lạc lõng ngày bé, hoá ra cũng không phí. Nó dạy mình lòng trắc ẩn. Vì đã từng là đứa trẻ đứng ngoài rìa, mình hiểu rất rõ cảm giác bị bỏ lại là thế nào. Và mình biết, đến một ngày khi đủ điều kiện, mình muốn làm điều gì đó cho những đứa trẻ yếu thế, cho cả những con vật không nơi nương tựa — không phải vì thương hại, mà vì mình hiểu cái cảm giác ấy từ bên trong, bằng da bằng thịt.

Còn cái khao khát “một nơi để thuộc về”? Nó không hề biến mất khi mình lớn. Nó chỉ đổi hình. Nó trở thành động lực sâu nhất trong mọi việc mình làm. Mình chọn nghề bất động sản — nghề của những mái nhà, những mảnh đất, những chỗ an cư. Mình về Nha Trang, mảnh đất của biển, không phải ngẫu nhiên. Khi mình ngồi với một khách hàng đang tìm một căn nhà, một chốn nghỉ dưỡng, một nơi để gia đình họ trở về — mình không bán cho họ một sản phẩm. Mình hiểu họ, vì sâu trong mình cũng là một đứa trẻ từng đi tìm đúng thứ ấy.

Và biển — biển vẫn ở đó.

Đến tận hôm nay, biển vẫn là nơi mình trở về để sạc lại chính mình. Một buổi bơi sớm. Một lần chèo sup nhìn ánh đèn thành phố sáng dần trên mặt nước đêm Nha Trang. Một ly cà phê ngồi nhìn ra biển khi đầu óc rối bời. Với người ngoài, đó là đi chơi. Với mình, đó là nghi thức. Đó là cách đứa trẻ năm xưa và người phụ nữ hôm nay gặp lại nhau, trong cùng một khoảng không gian chưa từng phản bội mình.

Cái neo bên trong

Có một sự thật mà mình mất rất lâu mới hiểu: nơi để thuộc về, cuối cùng, không phải là một địa chỉ.

Đứa trẻ trong mình ngày xưa đi tìm một mái nhà cố định, một ngôi trường không phải rời đi, một góc sân được ở yên. Nó tưởng “thuộc về” là một chỗ bên ngoài. Phải đến khi đi qua đủ nhiều mất mát — mất nhà, mất tiền, mất cả những người mình tưởng sẽ đi cùng — mình mới vỡ ra: cái neo thật sự không nằm ngoài kia. Nó nằm bên trong.

Nơi để thuộc về, hoá ra, là chính mình. Là cái lõi không ai lấy được. Là khả năng đứng giữa bất kỳ cơn bão nào và vẫn biết mình là ai, mình muốn gì, mình sẽ làm gì tiếp theo.

Biển dạy mình điều đó từ rất sớm, chỉ là mình chưa đủ lớn để hiểu. Biển không cần níu giữ điều gì để vẫn là biển. Sóng đến rồi đi, người đến rồi đi, mùa đến rồi đi — biển vẫn cứ là biển. Và mình muốn sống như thế. Để mọi thứ có thể đổi thay quanh mình, nhưng cái gốc của mình thì vững.

Đó là lý do ba chữ này, với mình, không phải khẩu hiệu. Nó là cả một hành trình từ đứa trẻ xếp vali đến người phụ nữ tự cầm lái:

Độc lập. Tự do. Mạnh mẽ.

Độc lập, vì mình đã quá quen tự xoay xở từ bé. Tự do, vì cái khao khát lớn nhất đời mình luôn là được tự quyết con đường của mình. Mạnh mẽ, vì xê dịch không bẻ gãy được mình — nó tôi luyện mình.

Lời cho đứa trẻ ấy, và cho bạn

Nếu được quay lại, mình sẽ ngồi xuống cạnh đứa trẻ đang ôm chiếc vali đó, và nói với nó một câu.

Mình sẽ không nói “đừng buồn”. Buồn cũng được. Lạc lõng cũng được. Cảm xúc nào cũng có lý do tồn tại của nó.

Mình sẽ nói thế này: Tất cả những lần con phải đi, không lấy đi của con điều gì cả. Nó đang dạy con cách đứng vững ở bất cứ đâu. Một ngày nào đó, chính cái khả năng làm lại không sợ hãi này sẽ là thứ quý nhất con có. Và cái nơi con đang đi tìm — con sẽ không tìm thấy nó ở một địa chỉ nào đâu. Con sẽ tự xây nó. Bên trong con.

Mình viết những dòng này không phải để hoài niệm. Mình không sống trong quá khứ — mình ghét nhất là để câu chuyện cũ ngồi lên cầm lái cuộc đời mình. Mình viết để nhắc mình, và nhắc bất kỳ ai đang đọc tới đây, rằng:

Một tuổi thơ không trọn vẹn không phải một bản án. Nó là nguyên liệu. Một đứa trẻ từng lạc lõng vẫn có thể lớn lên thành một người biết rất rõ mình thuộc về đâu — bởi vì người ấy đã tự đi xây cái “thuộc về” đó, bằng chính đôi tay mình.

Nếu bạn cũng từng là một đứa trẻ phải xê dịch, từng đứng ở rìa của mọi thứ, từng thấy mình là khách trọ trong chính đời mình — mình muốn nói với bạn điều này.

Cái cảm giác đó không phải điểm yếu của bạn. Rất có thể nó đang âm thầm rèn cho bạn một thứ mà những người chưa từng phải rời đi sẽ không bao giờ có: khả năng bắt đầu lại ở bất cứ đâu, và vẫn không đánh mất mình.

Đừng đợi cuộc đời cho bạn một nơi để thuộc về. Hãy tự dựng nó. Bắt đầu từ cái neo bên trong — cái lõi mà không cơn bão nào, không cuộc dọn nhà nào, không lần mất mát nào lấy được khỏi tay bạn.

Còn mình, mình đã tìm ra rồi. Nơi mình thuộc về là biển, là gia đình, là hai bé mèo nhỏ đợi mình về mỗi tối — và trên hết, là chính người phụ nữ mình đã chọn trở thành.

Một người không còn đi tìm chỗ để được ở yên. Một người tự là chỗ dựa của chính mình. ♥️